چگونه درد می‌کشیم؟

قبل نوشت: این نوشتار پیرو پاسخ به نظر «علی» در پست گردویی به نام مغز نوشته شده و ترجمه‌ی آزادی از مقاله‌ی جوناتان هاردکسل و mayoclinic.com است.

اگر از شما بخواهند آخرین باری را که رنج فیزیکی متحمل شدید بیاد آورید، احتمالا» احساس ناخوشایند درد را توصیف خواهید کرد. تجربه‌ای که از احساس درد داشته‌اید هم بیولوژیک است هم برخواسته از عوامل روانی و فرهنگی. علی‌رغم تمام تحقیقاتی که در این زمنیه صورت گرفته، هنوز هم سوالات زیادی بی‌جواب مانده‌است که واقعا» از لحظه‌ای که انگشت دست‌تان به دیوار کوبیده می‌شود تا زمانی که می‌گویید «آخ» چه اتفاقی می‌افتد.

با توجه به تعریف رسمی منتشر شده توسط انجمن بین‌المللی مطالعه‌ی درد (IASP) «درد یک تجربه‌ی ناخوشایند حسی و احساسی وابسته به آسیب واقعی یا بالقوه‌ی بافت‌ها بوده و یا برحسب چنین آسیب‌هایی تعریف می‌شود.» با توجه به این تعریف، می‌بینید که درد به راحتی قابل تشریح و دسته بندی نیست چون ترکیبی‌ست از موارد نسبتا» درونی و پیچیده. حتی وقتی پزشکان و پژوهشگران به توصیف درد می‌پردازند اعتراف می‌کنند ارائه‌ی بهترین توصیف واژه‌ی «درد» چالش برانگیز است.

درواقع نحوه‌ی احساس درد یک فرآیند پیچیده است که توسط سیستم عصبی ایفا می‌شود. احساس درد می‌تواند ناشی از گرما، فشار و یا مواد شیمیایی باشد که بافت‌ها هنگام آسیب دیدگی ترشح می‌کنند. عوامل مختلفی بر سلول‌های سیستم عصبی‌ما تاثیر می‌گذارد و واکنش این سلول‌ها تحت عنوان موارد مربوط به درد گزارش می‌گردد.

بطور خیلی خلاصه، درد ناشی از یک‌سری تبادلات میان سه جزء سازنده‌ی سیستم عصبی است:

اعصاب پیرامونی – عصب‌های امتدادیافته از نخاع تا پوست، عضلات، استخوان‌ها، مفاصل و ارگان‌های درونی. بعضی از این عصب‌ها به گیرنده‌هایی ختم می‌شوند که به تماس، فشار، ارتعاش، سرما و گرما واکنش نشان می‌دهند. بعضی دیگر به گیرنده‌های درد به نام nociceptor ختم می‌شوند که آسیب‌های واقعی یا بالقوه‌ی بافت‌ها را می‌یابند.

نخاع – رشته‌های عصبی که پیام‌های درد (نظیر کوبیده شدن انگشت دست به دیوار) را که وارد نخاع می‌شود انتقال می‌دهند. در این قسمت مواد شیمیایی ای ترشح می‌شود که سلول‌های عصبی نخاع را فعال می‌کند تا اطلاعات را پردازش کرده و به مغز منتقل کند.

مغز – وقتی اخبار انگشت کوفته‌ تان از نخاع به جریان می‌افتد، به تالاموس (بخش مخابرات و طبقه‌بندی) مغز وارد می‌شود. تالاموس پیام را در آن واحد به سه ناحیه‌ی تخصصی مغز یعنی «ناحیه‌ی احساس فیزیکی، ناحیه‌ی احساسات هیجانی، و ناحیه‌ی اندیشه» ارسال می‌کند. مغز می‌تواند به نخاع پیام ارسال کند تا سیگنال‌های درد وارده را تعدیل نماید.

به این ترتیب وقتی انگشت دست‌تان را به دیوار می‌کوبید، درد را حس می‌کنید! ولی همانطور که در پست قبلی اشاره شد، خود مغز توانایی دردکشیدن را ندارد چون واجد هیچ‌نوع گیرنده‌ی درد یا همان nociceptor ها نیست. البته پوست و استخوان‌های پیرامون مغز می‌توانند درد را حس کنند و درست به همین‌خاطر است که سر درد می‌شویم و دردش را حس می‌کنیم.